"dem Herrgott säi Räich"

Wéi ech mer iwwerluecht hunn, wéi eng Begrëffer an/oder Ausdréck hei interessant wieren, hunn ech gemierkt, datt, egal wéi eng Beispiller aus dem NT ech zréckbehale géif, ëmmer erëm de Begrëff “dem Herrgott säi Räich” matkléngt; et ass dat ee vun de roude Fiedem, déi sech duerch d’Evangelien zéien, awer och, wann och op eng aner Manéier, duerch aner Schrëfte vum NT. Dofir geet et dann an dësem 1. Deel vun der 1. Episod vun der 2. Serie ëmt dem Herrgott säi Räich”, och nach “Himmelräich” genannt, wat awer wéineg ze doen huet mat dem Film “Kingdom of Heaven”, ausser vläicht mat dem Haaptpersonnage, dem Balian d’Ibelin.

Kommt, kucke mer mol, wou dee Begrëff hierkënnt, kucke mer, wat domadder geméngt ass:

D’Virstellung vun der βασιλεῖα τοῦ θεοῦ huet, wéi esou vill Begrëffer an den Evangelien an och soss am NT, hir Wuerzelen am AT. Dofir schwätzen de Jesus an d’Evangelie vum “Herrgott sengem Räich” wéi wann dat eng de Leit vun deemools bekannte Virstellung wier – wat effektiv de Fall woar.

Mee, do, wou mer am NT ee Wuert hunn, βασιλεία, fir dës villschichteg Virstellung ze beschreiwen, hu mer am hebräeschen Text vum AT 3 Wieder (מַמְלָכָה, מַלְכוּת, מְלוּכָה) an, an der LXX, der Griichescher Iwwersetzung vum Hebräeschen Text ëmmerhin der nach 2 (βασιλεία a βασίλειον); firwat dat esou ass, ka bis haut keen erklären. 

• Fir eis heescht dat: Déi Versen an deenen dann dat eent Wuert βασιλεία als “dem Herrgott säi Räich” am NT gebraucht gëtt, bidden d’Méiglechkeet wuertwiertlech mat “Räich” z’iwwersetzen oder, dem Kontext no, wéi heiandsdo am Franséischen “royaume de Dieu”, “règne” oder awer “royauté”. Anescht ausgedreckt: meeschtens gëtt den Ausdrock ἡ βασιλεῖα τοῦ θεοῦ wuertwiertlech iwwersat gëtt mat “dem Herrgott säi Räich”, z. B. op Plaze wou et drëms geet “eranzegoen an dem Herrgott säi Räich”;
   
• op verschidde Plaze kéint een awer och iwwersetze mat “dem Herrgott seng Kinneksherrschaft”, “dem Herrgott seng Herrschaft als Kinnek”, z. B. do, wou Rieds dervun ass, datt dem “Herrgott seng Kinneksherrschaft” oder awer “dem Herrgott seng Herrschaft (also, seng Würde a Muecht) als Kinnek nobäikomm ass.
  – Et ass gutt, ze wëssen, datt et déi dräi Iwwersetzungsméiglechkeeten gëtt, an datt se allen dräi effektiv méiglech sinn.
   
• ἡ βασιλεῖα τοῦ θεοῦ ass awer net deen eenzegen Ausdrock, deen an den Evangelie gebraucht gëtt: do dernierwent, wann och vill manner heefeg, gi gebraucht “ἡ βασιλεία τοῦ πατρός”, “dem Papp – mengem, eisem, hirem – Papp säi Räich”, “τὸ εὐαγγέλιον τῆς βασιλείας (τοῦ θεοῦ”), “d’Evangelium, déi Gutt Noriicht vum Räich, vum Herrgott sengem Räich”, oder am Mt- Evangelium “ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν”, “d’Himmelräich”, woubäi “Himmel” en anert Wuert fir Gott ass, well, aus Respekt d’Wuert “Gott” net an de Mond geholl gëtt. An da gëtt et och nach d’”υἱοὶ τῆς βασιλείας”, d’”Jongen” oder d’”Kanner vum Räich”.

Zur Beschreiwung vum “Herrgott sengem Räich” gehéiert d’Virstellung vum operstanene Christus, deen “als Kinnek herrscht” a “Geriicht hält”;
Also gehéieren och d’Titele “Christos (op Griichesch)/Messias (op Hebräesch)/Christus (op Latäin)”, iwwersat “Gesaleften”, wéi d’Kinneken a verschidde Prophéiten aus dem AT, oder den Titel “Mënschejong” an de Kontext vum Herrgott sengem Räich – woubäi “Mënschejong” deen eenzegen Titel ze si schéngt, deen de Jesus vun Nazareth zu Liefzäite fir sech selwer gebraucht huet. Dat aus zwéi Grënn:

1. mat deem Titel ass, wéi mam Herrgott sengem Räich, eng bestëmmte messianesch Hoffnung verbonnen, déi awer,
2. zimlech vague ass, also net vu senge Géigner géint hie gebraucht ka ginn, z. B. fir hien als politesche Messias dohinzestellen, deen d’Réimsch Besatzungsmuecht erausgeheie géif. De “Mënschejong”, dat ass dee vun deem, am Kapitel 7 vum Buch Daniel aus dem AT ë.a. geschriwwen ass, datt hien ënnerwee ass op Gott zou fir bei Gott ze sinn.

Der gesidd, d’Saach ass komplex:

1. Gëtt et net nëmmen een Ausdrock, ee Begrëff, ma der direkt eng ganz Rëtsch, déi,
2. ënnerteneen a matenee verbonne sinn, awer,
3. et fënnt een néierens am NT eng kloer a präzis Definitioun vum “Herrgott sengem Räich”, eng Virstellung, déi, 
4. hir Wuerzelen am AT huet an och do, wéi zu Liefzäite vum Jesus vun Nazareth, ëmmer virun évoluéiert huet a villschichteg woar;

– Anescht gesot: fir de Jesus, wéi fir d’Verfaasser vun deene biblesche Schrëften – ass dës Realitéit räich a villschichteg an si léisst sech net einfach an e Konzept “aspären” oder duerch eng eenzeg Definitioun begrenzen. 
Et ass also Virsiicht gebueden, wann ee kënnt dee behaapt genee ze wëssen, wat “dem Herrgott säi Räich “ ass, well – wéi mer nach gesinn – “es ist ein weites Feld”, wéi se am Effie Briest gesot hätten; woubäi d’Bild vum Feld hei effektiv passt: mat deenen Elementer, déi mer am NT, an zëmools an den Evangelie fannen, kënne mer d’Feld agrenzen bannent deem mer versiche kënnen ze verstoen.

Ech wéilt nach véier kuerz, awer, wéi ech mengen, interessant Fakten opzielen, ier mer dem Herrgott sengem Räich an den Evangelien noginn:

1. d’Paulusbréiwer si méi al wéi d’Evangelien an an de Paulusbréiwer, wann da Rieds ass vum “ Herrgott sengem Räich” gëtt – wéi an den Evangelien dono - virausgesat, datt d’Chrëschten aus deene betreffende chrëschtleche Gemeinschaften (sief dat z. B. zu Thessaloniki, zu Korinth, a Galatien oder zu Roum) wëssen, ëmt wat et geet. Mee, beim Paulus huet déi Thematik bei Wäitem net déi Plaz, déi se am Mt, Mk oder Lk-Evangelium kritt; 
2. souvill mer dem Herrgott sengem Räich a senger Villschichtegkeet an den Evangelie begéinen, esou wéineg begéine mer dier Terminologie am Rescht vum NT; et gëtt souguer eng Partie Schrëften am NT, wou dës Thematik iwwerhaapt net virkënnt, esou z. B. am 1. Péitrusbréif oder an deenen 3 Johannesbréiwer;
3. hu mer an den Ausdréck “dem Herrgott säi Räich”, “dem Papp säi Räich”, “d’Evangelium vum Räich” am Griicheschen grammatesch gesinn e Genitiv; am koinè Griicheschen, dat zu dier Zäit geschriwwen a geschwat gouf, wou d’NT néiergeschriwwe gouf, kann e Genitiv zweeërlee bedeiten: huele mer z. B. d “Evangelium vum Räich”; “d’Evangelium vum Räich” ka bedeiten datt dat Evangelium, déi Gutt Noriicht zum Räich gehéiert, en Deel dervun ass (“gén. subjectif”), grad wéi et och bedeite kann, datt dat Räich den Inhalt ass, deen an deem Evangelium verkënnegt gëtt (gén. objectif). Datselwescht hu mer wa mer schwätze vum “εὐαγγέλιον τοῦ Ἰησοῦ”, “Evangelium/Gutt Noriicht vum Jesus”, en Ausdrock, dee jo an der Liturgie virkënnt (“évangile de Jésus Christ”): éngersäits kann dat bedeiten “de Jesus selwer ass déi Gutt Noriicht” (gén. subj.) oder awer “den Inhalt vun dem Jesus senger Gudder Noriicht, dat, wat hien als Gutt Noriicht verkënnegt huet” (gén. objectif). Wann een d’Texter aus den Evangelie liest, wou dës Begrëffer virkommen, kréien dës Texter nach eng aner Nuës wann een dës zwou Méiglechkeeten ze verstoen am Hannerkapp huet;
4. d’Virstellung vum Herrgott sengem Räich huet seng Wuerzelen an der Geschicht vum Vollék Israel, an domadder – et huet schonn ugeklongen – an de Schrëfte vum AT. Dës Virstellung huet, zu dier Zäit, wéi de Jesus vun Nazareth gelieft huet a wéi d’Bicher aus dem NT verfaasst goufen, schonn eng bal 1000järeg Entwicklung hannert sech a woar Alles anescht wéi eenheetlech; se geet zréck bis op d’Kinnéken David a Salomo, déi an der Realitéit dem idealiséierte Bild vum Kinnék als dem direkt vu Gott Auserwielten net gerecht gi sinn, loin de là (1 + 2 R; 1 + 2 Sam); a Psalme gëtt de Kinnék och idealiséiert (z. B. d’Ps 2 an 110 sinn dier, déi an den Evangelien zitéiert ginn a bei de Chrëschten op hire Kinnék, de Jesus bezu gi sinn); du koum lues a lues d’Iwwerzeegung op, datt nëmme Gott den ideale Kinnék fir Israel si kann, Iwwerleeungen, déi hire Widderhall och a Psalmen hunn, z. B. Ps 93-99, an no dem Exil zu Babylon am 6. Jhdt vru Christus, bei de Prophéite viruginn, haaptsächlech dem Jesaja, dem Jeremias an dem Ezechiel; fir déi eng ass Gott schonn elo de Kinnék, fir anerer, sougenannten Apokalyptiker wéi d’Buch Dan mat dem Mënschejong, eréischt um Enn vun der Zäit. - Ma, de Kinnék David bleift trotzdeem en Ideal: eng Parti Leit hunn deemno drop gewoart, datt aus senger Famill de Messias, de Christus kéim fir dem Herrgott säi Räich, mer géifen haut soen, ze boosten. – Dofir leeën d’Mt- an d’ Lk-Evangelium an hire Kandheetserzielungen um Ufank vun hiren Evangelien esouvill Wäert drop, datt de Jesus en Nokommen ass vum David.

Firwat dësen Ëmwee iwwert de Vokabular an iwwert d’AT? Ma, well mer jo verstoe wëllen, wat an dem NT, besonnesch awer och, wat an den Evangelie steet. Esou, wéi eis Welt haut komplex ass, an esou, wéi mär haut gepräägt si vun eiser Zäit a vun de Generatioune virun eis, esou woaren si et deemools och: de Jesus, d’Evangelisten, de Paulus an all déi aner Verfaasser vum NT woare Kanner vun hirem Liicht. Dowéinst geet kee Wee derlaanscht sech d’Méi ze maachen a luussen ze goen, wéi dat Liicht woar - wann och nëmme kuerz a konzis.

Mat deem Background kënne mer dann elo duerch d’Evangelien kucken, haaptsächlech duerch de Mt, de Mk an de Lk, mat, ganz kuerz der Apg – dat maache mer dann am 2. Deel vun dësem Podcast...

Vun Hippches op Hapches a vu Pontius op Pilatus

Gespréichsronn vum 7. Mee 2026 iwwert Lëtzebuerger Ausdréck an hiren Ursprong am Kader vum EwB-Bicherzelt wärend der Oktav 2026
 

Wéi oft ertappt Dir Iech dobäi, wéi Dir Ausdréck benotzt bei deenen Dir Iech guer net richteg erkläre kënnt, wouhier se kommen a wat se eigentlech genee mengen? Se sinn einfach Deel vun eiser Alldagssprooch.

Verschidde Lëtzebuerger Ausdréck hunn hiren Ursprong beispillsweis an der Bauerewelt, anerer an der Bibel. Mir wëllen där Saach op de Grond goen: Wou kommen déi Expressiounen genee hier? Wat hunn se deemools bedeit? A wéi verstinn a gebrauche mer se hautzedaags?

Um Gespréich hunn deel geholl:

• Fränz Biver-Pettinger vum "Op ee Wuert – E Bibel-Podcast", Theologin a Member vum Aarbechtsgrupp „Iwwersetzung vun der Bibel op Lëtzebuergesch“
• Mil Goerens, Auteur vun "Vun der Long op d’Zong"

Eng Kooperatioun vun der ErwuesseBildung mam Service Communication et Presse vum Äerzbistum.

An dësem 1. Deel vun der 2. Episod vun der 2. Serie “biblesch Begrëffer, déi duerch hir Wierkungsgeschicht belaascht sinn, resp. gäre verkéiert verstane ginn” geet et ëmt “Däi Wëlle soll geschéien”.

“Et war eiser Herrgott säi Wëllen, datt hien esou fréi huet misste stierwen”
“Mäi Papp, net mäin, mee, däi Wëlle soll geschéien”, wéi de Jesus, dem Mt-Evangelium no, um Getsemani, um Uelegbierg sot.
 
Kommt, kucke mer mol, wou déi Ausso hierkënnt, kucke mer, wat domadder geméngt ass:

“Dem Herrgott säi Wëllen”, dee geschéie soll ass en Ausdrock, deen nawell heefeg an den Evangelie virkënnt, 14x + 3x an engem Gläichnës, wou et kloer ass, datt dem Herrgott säi Wëlle gemengt ass, och wa Rieds ass vun den “Denger hirem Här säi Wëllen”, also am Ganze 17x. 
“Dem Herrgott säi Wëllen” am Mk; “mengem” oder “ärem Papp säi Wëllen” am Mt; “däi Wëllen” am Lk; “deem, dee mech geschéckt huet säi Wëllen” am Joh-Ev.: jiddfereent vun den Evangelien huet e bëssi seng eegen Formuléierung, mee, gemengt ass awer dat nämmlecht.
Déi bekanntste Plaz, wou gesot gëtt, datt dem “Herrgott säi Wëlle” geschéie soll – nierwent der Szeen um Getsemani – ass de Vater Unser, dat Gebied, wat wuel am meeschte gebied gëtt, dat an all Mass opgesot gëtt an ugekënnegt gëtt als “dat Gebied, dat de Jesus selwer äis geléiert huet”.

Jo, effektiv: am Mt- Ev. liese mer (Mt 5, 1-2):

1 Wéi de Jesus déi vill Leit gesinn huet, ass hien de Bierg eropgaang. Hien huet sech gesat, an seng Jünger si bei hie komm. 2 Dunn huet hien ugefaang, si ze léieren, a sot

- an da geet d’Biergpriedegt un, wou de “Vater Unser” genee an der Mëtt, am Zentrum steet an am Lk-Ev. liese mer (Lk 11, 1-2): 

1 Dunn ass dat hei geschitt: De Jesus war anzwousch amgaang ze bieden, a wéi hien dermat fäerdeg war, sot ee vun senge Jünger zu him : ‘Här, léier äis bieden. Esou wéi och de Johannes seng Jünger biede geléiert huet !’ 2 Du sot hien [= de Jesus] zu hinnen

- an da kënnt eng Léier iwwert d’Gebied, an der Mëtt vun dier de Vater Unser steet.

- Et woar deemools Usus, datt e Rabbi (baussent den Evangelien dacks aus dem Grupp vun de Pharisäer, déi ganz fromm Leit woaren, och wann si an den Evangelien hannenoter duerch déi historesch Ëmstänn, eng schlecht Presse kruten), datt e Rabbi senge Schüler e Gebied mat op de Wee ginn huet; 
- dëst Gebied woar a sech eng Léier, ewéi e Résumé vun deem, wat dee betreffende Rabbi seng Schüler iwwer Gott an iwwert d’Relatioun Mënsch-Gott a Gott-Mënsch geléiert huet 
- de Johannes den Deefer grad ewéi de Jesus vun Nazareth hunn do keng Ausnam gemeet. 
- Et ass also de Jesus himself, dee seng Jünger dëst Gebied léiert. De Vater Unser ass deemno e Gebied fir Insider, net fir d’Allgemengheet.
E klengen Exkurs: ech hunn et erlieft, datt, wärend dem Corona, wéi Alles zou woar, eng Infirmière, déi Muslima ass, bei engem, deen um Stierwe louch de Vater Unser hoart virgeliesen huet. Si huet sech net mat deem identifizéiert, wat si gebied huet. Mee, si konnt et awer maachen obschonn si selwer keen Insider ass, well si et fir déi betreffend Persoun gemeet huet, déi en Insider woar. – Klammer zou.

De Vater Unser, esou wéi en haut gebied gëtt, ass net Eent zu Eent iwwerholl aus den Evangelien – wat och schwiereg wier, well, déi Versioun, wéi mer se a Mt 6, 9-13 liesen net copy-paste ass vun dier a Lk 11, 2-4. D’Reienfolleg ass hei vu Belang: déi Versioun aus dem Lk-Ev. ass nämlech méi kuerz, méi konzis, wéi déi aus dem Mt-Ev. – an domadder huet d’Versioun aus dem Lk Chancë méi al ze sinn, méi ursprünglech ze sinn, wéi déi aus dem Mt.

• De Lk schreift queesch duerch d’Evangelium dacks, datt de Jesus amgaange woar ze bieden, och dat eng Léier, e Virbild fir déi spéider Chrëschten.
• Et gëtt ugeholl, datt de Jesus op Aramäesch gebiet huet, an net an der ‘helleger’ Sprooch Hebräesch ; deemno hätt hien d’Gebied aus dem Tempel, aus dem Kult eraus geholl eran an de Leit hiren Alldag.
• An den Evangelie sinn 2 Zorte Gebieder vum Jesus iwwerliwwert: Dankgebieder oder Luefgebieder a Bittgebieder. De Vater Unser ass e réngt Bittgebied, wou ëmt eppes gebied, gefrot gëtt.
• Dëst Gebied ass, op aaltestamentlechem Hannergrond, immens einfach, ouni grouss Schnörkelen: wann een de Vater Unser vergläicht mat jüddesche Gebieder, deenen hir Wuerzele bis an d’Zäit vum NT zréckginn, da fällt op wéi einfach, quasi “plakeg” déi Sätz do stinn, an, ganz aussergewéinlech fir déi Zäit, ouni Luef fir Gott. 
• am Internet fënnt een Iwwersetzunge vu der תפילת העמידה, der ‘Amida’, “dem Gebied, dat am Stoë” gesot gëtt, och nach התפילה , d’Gebied genannt, oder och nach תפילת שמונה עשרה, “Gebied vun den 18 Bitten”,vun den“18 Seege” genannt. Verschidde ‘Bitte’ kommen engem bekannt vir, wéi z. B. d’Hellegkeet vum Herrgott  “sengem Numm”, awer och anerer.
• Oder, wann Der wëllt, Iwwersetzunge vum “Kaddish”, e Gebied op Aramäesch, dat, selwescht wéi de Vater Unser, freet, datt den Numm (vum Herrgott) gehellegt soll ginn an datt säi Räich komme soll – mee, eben, wéi och an der Amida,  vill méi iwwerschwenglech.

Souvill zum historesche Kontext an zum Kontext an den Evangelien. Am 2. Deel vun dësem Podcast kucke mer dann de « Vater Unser » selwer.

An dësem 1. Deel vun der 3. Episod vun der 2. Serie “biblesch Begrëffer, déi duerch hir Wierkungsgeschicht belaascht sinn, resp. gäre verkéiert verstane ginn” geet et ëmt “d’Versuchung”.

"Eieiei – an du sinn si der Versuchung erleeën !"
"Ech hat esou gutt mat mengem Regime ugefaangen, mee, dunn, sorry, du woar d’Versuchung einfach ze grouss..."
 
Kommt, kucke mer mol, wou dat Wuert hierkënnt, kucke mer, wat domadder geméngt ass:

D’Erzielung vum Jesus senge “Versuchungen”, mengen ech, ass nawell zimlech bekannt – et huet ee scho mol dervun héieren. U sech ass et jo berouegend ze wëssen, dass de Jesus selwer “der Versuchung” ausgesat war.

Dat Däitscht Wuert “Versuchung” huet seng Plaz am Lëtzebuerger reliéise Sproochgebrauch, duerch de Gebrauch vum Däitschen an de Kierchen, an der Liturgie am Katchëssem, der Kannerléier, wéi fréier gesot gouf, dunn am Reliounsunterrecht, resp. haut nach an der Katechees - an doriwwer eraus an der Alldaagssprooch.
Dobäi gëtt et awer eng Iwwersetzung op Lëtzebuergesch vum Griichesche Verbe πειράζω, resp. vum Substantiv πειρασμός, déi och nach de Sënn vum Griichesche besser erëmgëtt, wéi dat haut ominéist Däitscht Wuert “Versuchung”, an zwoar ass dat “op d’Prouf stellen”.

D'Saach ass effektiv alt nees e bëssi tricky, well d’Verbe πειράζω a verschiddene Kontexter gebraucht gëtt – also verschidde Bedeitungen, verschidden Nuancen huet, déi een all ofdeckt, wann een iwwersetzt mat “op d’Prouf stellen” – déi d’Wuert “Versuchung” am Däitschen ursprünglech och schéngt gehat ze hunn, déi awer am Laf vun der Zäit verluer gaangen ass:

• Esou bedeit d’Wuert an den Evangelien da, graff gesot, d’éischt emol “op d’Prouf stellen”, sou wéi an der Schoul oder der Arméi bei enger “Prüfung” (alt nees en Däitscht Wuert), fir engem op den Zant ze fillen, fir , engersäits, ze kucken wéi ee funktionéiert, wéi ee Charakter een huet, an, anerersäits fir z’ënnersichen, wat ee geléiert huet oder kann; An dem Mt-Ev. liese mer z. B. (16, 1): “D’Pharisäer an d’Sadduzäer sinn dohi komm, fir de Jesus op d’Prouf ze stellen, an hunn hie gebieden, hinnen en Zeeche vum Himmel ze weisen”; oder, beim Lk (10, 25):”Dunn ass een, deen sech am Gesetz auskannt huet, opgestan. Hie wollt de Jesus op d’Prouf stellen a sot: ’Meeschter, wat muss ech maachen, fir um éiwege Liewen deelzehunn?’
   
• Πειράζω, “op d’Prouf stelle” bedeit dann awer och, méi negativ, “engem eng Fal stellen”: d’Beispiller vun elo just vun de Pharisäer an de Sadduzäer, déi en Zeeche vum Himmel wëlle gesinn, an dat vun deem, deen sech am Gesetz auskannt huet an de Jesus freet, wat hie maache muss fir um éiwege Liewen deelzehunn, kann och esou verstane ginn, wéi wann si de Jesus net einfach hätte wëllen testen, mee, him eng Fal hätte stelle wëllen;
   
• Als 3. Bedeitung hätte mer “eppes probéieren”, “versichen eppes ze maachen” – an hei géif d'Iwwersetzung mat “op d’Prouf stelle” kee Sënn maachen, an awer  hu mer dat Griichescht Verbe πειράζω; dovunner hu mer kee Beispill an den Evangelien, wuel awer an den Dote vun den Apostelen, an der Apostelgeschicht. Ech zielen déi Bedeitung hei mat op, fir ze weisen, wéi wichteg de Kontext vun engem Wuert an engem Saz ass, an, wéi wichteg dee méi breede Kontext vun der Erzielung, jo seng Plaz engem ganze Buch ass. Dat 1. Beispill dréint ëmt de Saulus-Paulus, nodeems hien d’Chrëschten zu Jerusalem an Ëmgéigend fanatesch verfollegt hat : ”Wéi hien (de Paulus) op Jerusalem komm ass, huet hie versicht, sech de Jünger unzeschléissen. Si hunn hien awer alleguer gefaart, well si net gegleeft hunn, datt hien e Jünger wär” (9, 26) En anert Beispill méi wäit an der Apg, wéi de Paulus dem Kinnék Agrippa säi Fall erkläert a firwat hien un de Keeser zu Roum appeléiert huet. Hie seet : ”Dowéinst hu Judden am Tempel Hand u mech geluecht a probéiert, mech doutzemaachen.” 
   
• Gi mer, fir déi 4. Bedeitung, hannescht bei d’Evangelien, wou πειράζω, dann och mat enger negativer Nuance, de Sënn huet vun “sech Méi gi fir eppes z’erreechen” awer, wéi gesot am Negativen – an do si mer da bei de sougenannte “Versuchungen” ukomm. Et ass dëst eng Erzielung, déi mer an deenen dräi synopteschen Evangelien erëmfannen, d.h. – an der Reienfolleg vun eise Bibelen – am Mt- Ev., beim Mk a beim Lk, all Kéiers ganz um Ufank vum Jesus senger Missioun, nodeems hien sech grad vum Johannes am Jordan deefe gelooss huet. Dat heescht, datt mer hei grouss Chancen hu fir hei ganz al chrëschtlech Iwwerliwwerung ze liesen.

Wourëms geet et? Ma, beim Mt a beim Lk ëmt den διάβολος, “deen, deen uklot, spléckt, trennt”, am Mk-Evangelium ëmt de σατανᾶς oder σατάν (Mt 4, 10), aus dem Hebräeschen, de “Géigner” deen, an der Wüüst, de Jesus op d’Prouf stellt am Sënn vun “sech Méi ginn huet fir z’erreechen” datt de Jesus sech “versënnegt” – wat ënnert “versënnegen” ze verstoen ass, geet aus dem Text ervir.

Wa mer an deenen dräi Synoptiker kucken, wou dës Erzielung steet, da fällt op datt mer am Mk an am Mt- Ev. d’Reienfolleg hunn: “de Jesus léisst sech vum Johannes den Deefer am Jordan deefen – de Jesus gëtt vum Geescht an d’Wüüst gedriwwen, wou hie 40 Deeg laang faascht an op d’Prouf gestallt gëtt, vum diabolos, resp. vum Satanas”, dono fänkt hien seng ëffentlech Missioun a Galiläa un a verkënnegt d’Evangelium, dem Herrgott säi Räich. Beim Lk hu mer déi nämmlecht Reienfolleg, just datt do dem Jesus seng Genealogie nach dertëscht ass, déi iwwert de Jouseph, iwwert de Kinnek David zréckgeet bis bei den Adam, de Jesus also als Member vun der ganzer Mënschheet opweist bis bei Gott, als Legitimatioun souzesoen fir dat, wat dono kënnt. Beim Lk gëtt och u Beispiller, un deem, wat de Jesus mécht a seet, gewisen, woura Verkënnegung vum Evangelium a vum Herrgott sengem Räich bestinn.

Et schéngt also och drëms ze goen, de Leit, déi déi Evangelien do liesen oder nolauschteren - deemools wéi haut-, ze weisen, wéi eng Etappen néideg si fir si fir an d’Nofolleg vum Jesus vun Nazareth ze trieden: am Mt- Ev. gëtt extra ervirgestrach, datt de Jesus et net néideg hat vum Johannes am Jordan gedeeft ze ginn, hien hat jo net néideg “ëmzedenken”, an dach huet hien sech deefe gelooss; dono kréie mer hie gewisen, wéi hien, no 40 Deeg faaschten hongereg woar, faaschte woar also och fir hien net nëmme liicht; dono gëtt hien op d’Prouf gestallt an, esouvill Méi sech den Diabolos, resp. de Satanas och gëtt, hie widdersteet, hien ass net ënnerleeën.
Domadder gëtt – an der Virstellung vun der deemoleger Welt – de Jesus als de perfekte Léiermeeschter duergestallt: als Léiermeeschter ass hie selwer déi eenzel Schräck vir gaangen an huet virgelieft, wou de Wee higeet. Dorëms geet et also och nach – dat maache mer dann am 2. Deel vun dësem Podcast.

An dëser 4. Episod vun der 2. Serie “biblesch Begrëffer, déi duerch hir Wierkungsgeschicht belaascht sinn, resp. gäre verkéiert verstane ginn” geet et ëmt d’Nächsteléift.

"Do war et awer net wäit hier mat hirer Nächsteléift".

Kommt, kucke mer mol, wou dee Begrëff hierkënnt, kucke mer, wat domadder geméngt ass:

An den Evangelie gi gäre Gläichnësser gebraucht – op Franséisch “paraboles” - fir eppes ze beschreiwen, fir eppes z’ëmschreiwen. De משׁל woar eng litteraresch Gattung, déi de Leit, déi dem Jesus a Galiläa, Samaria a Judäa nogelauschtert hunn, bekannt woar : am משׁל ginn an enger Erzielung Saachen, Leit, dat, wat se maachen an alldeeglechen Szeene matenee verglach fir doraus eng Léier ze zéien.

משׁלי (משׁל am pl.) goufen et virum Jesus a משׁלי gouf et dono; am Talmud, z. B. Rabbien, jüddesch Léiermeeschteren, hunn se gebraucht; als Rabbi gouf och de Jesus ugesinn: dee blanne Bartimäus riet hie respektvoll a Mk 10, 51 op Aramäesch, der Alldaagssprooch deemools a Galiläa a Judäa u mat “Rabbuni” a muëres fréi, op Ouschtersonnden, riet d’Maria Magdalena deen Operstanenen am Joh-Ev. (Joh 20, 16) esou un - “Rabbuni”, mäi Léiermeeschter.

Déi griichesch Bezeegnung παραβολή bedeit dann och hei “Verglach”, “Saache méi no beienee bréngen”; mat Hëllef vu senge Gläichnësser, senge “vergläichende Léiererzielungen” weist de Jesus, wéi déi Gutt Noriicht, d’Evangelium en Deel

1. ass vum Plang vu Gott mat der Schëpfung – déi jüddesch, wéi dono och déi chrëschtlech Opfaassung vun der Geschicht ass jo déi, déi datt Gott, als Schëpfer, d’Mënschheet net sech selwer iwwerléisst – an domadder, 
2. en Deel ass, seng Plaz huet an de Leit hirem dagdeegleche Liewen.

Ënnert deene ville Gläichnësser an den Evangelien fënnt een z. B. dat vum sougenannte « Gudde Samariter » am direkte Kontext vun der Fro wat Nächsteléift ass, dem Begrëff ëmt deen et an dësem Podcast geet.

Ech liese Lk 10, 25-38 vir – iwwregens ass Lk 10, 25-37 d’Evangelium vum 15. Sonnde vum liturgesche Joer C.
An dësem 10. Kapitel vum Lk-Ev. sinn d’Jünger an der Léier ; hei elo kréien si eng mat engem Beispill illustréiert Lektioun doriwwer, wat am Gesetz am Wichtegsten ass a wéi et ze liesen/ze verstoen ass.

Ech liese vir:

25 Dunn ass een, deen sech am Gesetz auskannt huet, opgestan. Hie wollt de Jesus op d’Prouf stellen a sot: ’Meeschter, wat muss ech maachen, fir um éiwege Liewen deelzehunn?’ 26 De Jesus sot zu him: ’Wat steet am Gesetz geschriwwen? Wéi lies du do?’ 27 De Mann huet geäntwert: ‘Du solls den Här däi Gott gär hu mat dengem ganzen Häerz a mat denger ganzer Séil, mat denger ganzer Kraaft a mat dengem ganzen Denken, an du solls däin Nächste gär hu wéi dech selwer.’ 28 De Jesus sot zu him: ’Du hues gutt geäntwert; maach dat, da kriss du d’Liewen.’ 29 De Mann awer wollt sech rechtfertegen a sot zum Jesus: ’Wien ass da mäin Nächsten?’

Elo mol bis heihinner: “Een, deen sech am Gesetz auskannt huet” domadder ass warscheinlech e Schrëftgeléierte geméngt , een, deen sech auskannt huet an der Tora, de 5 Bicher, déi dem Moses zougeschriwwe goufen a wéi se an d’Praxis ëmzesetze woaren; de Lk gebraucht dës Tournure nawell gären.

• Dëse Schrëftgeléierten wëllt de Jesus op d’Prouf stellen, d.h. hie wëllt de Jesus testen oder him eng Fal stellen; dësen dréint de Spiess ëm a stellt dem, deen sech am Gesetz auskannt huet zwou Géigefroen – esou geet hien dem Test oder der Fal aus de Féiss : deen, deen op d’Prouf stelle wollt, ass elo dee Gepréiften ginn.
• De Mann äntwert mat deem, wat hie geléiert huet a wat hien d’Leit léiert, nämlech mat den Zitater aus der Torah vun deenen zwéi gréisste Geboter  - dat ass Dtn 6, 5 a Lev 19, 18. Hie seet, wat de Mënsch maache muss fir, fir et biblesch auszedrécken, an d’éiwegt Liewen eranzegoen. – Iwwregens gëtt déi Fro méi spéit, a Lk 18, 18, nach eng Kéier gestallt.
• Am hebräeschen Text vum Buch Dtn, dem 1. Deel vum Schrëftgeléierten senger Äntwert, steet Du solls den Här däi Gott gär hu mat dengem ganzen Häerz, d.h. mat denger ganzer Iwwerleeung an dengem ganzen Denken, sou wéi et an der Fortsetzung vum Zitat steet, dat scho vum Verfaasser vum Lukas-Ev. fir net-Judden erkläert ginn ass; telwescht fir d’Séil, d.h. mat denger ganzer Lieweskraaft solls du den Här, däi Gott gär hunn.
• D’Kapitele 17-26 aus dem Buch Lev aus dem AT, deem 3. Vun der Tora, ginn de “Code de sainteté” genannt, well et do drëms geet, wéi Israel soll helleg sinn, well säi Gott helleg ass. Déi vum Mann opgesote “gëlle Reegel”, den 2. Deel vu senger Äntwert, du solls däin Nächste gär hu wéi dech selwer gehéiert also zu deem “Codex”. – Mat deem, wat de Mann geäntwert huet, huet hien eigentlech d’Prüfung bestanen.  
• Mee, de Mann wëllt « sech rechtfertegen” , wëllt weisen, wéi eecht et him mat senger Fro ass a stellt eng weider Fro: ’Wien ass da mäin Nächsten?’ - Eigentlech wier déi Fro fir e Judd deemools iwwerflësseg, resp. d’Äntwert esou evident, wéi d’Äntwert mat den Zitater aus der Torah : dem Schrëftgeléierten säin Näächste ass 1. all Member vum Vollék Israel, an, 2. wéi am alen Orient allgemeng ugeholl, zumindest an der Theorie, domadder besonnesch déi Schwaach, d’Wittfraen a Weesekanner; 3. gehéiert zu den Nächsten awer och  de Friemen, deen ënnert de Judde wunnt, ënnert hinnen doheem ass. – Vläicht wëllt de Lk hei de Jesus awer och – mëttels de Mann, deen sech am Gesetz auskannt huet-, op déi Fro agoe loossen, well et eng Fro war, déi sech a senger gemëschte Gemeinschaft vu Judden an Heeden, déi Chrëschte gi woaren, ganz aktuell a konfliktuell gestallt huet.

Ech liese virun:

30 Dueropshin sot de Jesus: ’E Mann ass vu Jerusalem erof op Jericho gang, an hien ass Raiber an d’Gräpp gefall. Déi hunn hien ausgedoen an hunn hien zerschloen; du sinn si fortgaang an hunn hien hallef dout leie gelooss. 31 Zoufälleg ass e Priister dee Wee erofkomm. Wéi hien de Mann gesinn huet, huet hien e Bou gemaach an ass laanschtgaang. 32 D’selwescht war et och mat engem Levit : Wéi hien op déi Plaz komm ass an de Mann gesinn huet, huet hien e Bou gemaach an ass laanschtgaang. 33 E Samariter awer, deen och ënnerwee war, ass bis bei de Mann komm, awéi hien dëse gesinn huet, huet et him am Häerz wéi gedoen. 34 Hien ass bei de Mann gaang, huet Ueleg a Wäin op seng Wonne geschott an huet se verbonnen. Dunn huet hien de Mann op säin eegent Reitdéier gehuewen, hien an e Wiertshaus gefouert a fir hie gesuergt. 35 Deen Dag drop huet hien zwou Sëlwermënzen erausgeholl, dem Wiertz e ginn a gesot : ’Suerg du elo fir hien ! Dat, wat s du méi u Sue brauchs, ginn ech dir erëm, wann ech zréckkommen.’ 36 Wie vun dësen dräi ass dann elo denger Meenung no deen Nächste gi vun deem, deen ënnert d’Raiber gefall war?’ 37 Deen, deen sech am Gesetz auskannt huet, sot: ’Deejéinegen, deen him géintiwwer baarmhäerzeg war.’ Du sot de Jesus zu him: ’Da géi, a maach du et grad esou !’

Hei kréie mer elo gesot, wéi mer am Gesetz liese mussen. De Mann, ëmt deen et an der Erzielung geet, kréie mer net weider bechriwwen ; vläicht spillt d’Erzielung tëscht Jerusalem a Jericho (eng 25 Km), well do d’juddäesch Wüüst dertëscht läit, wou sech vill Banditen opgehalen hunn. Vläicht woar hien e Judd, vläicht woar hien e Friemen, vläicht al, vläicht jonk, räich oder manner räich, schéin oder och net.

Dëse Priister, deen dee Wee no dem Mann erofkënnt, d’nämlecht wéi de Levit nom Priister hate Chance, datt si net selwer de Raiber an d’Gräpp gefall sinn. – Firwat grad e Priister – de Lk seet et net, vläicht fir datt de Géigesaz am Behuelen tëscht deenen, déi jo eigentlech d’Gesetz hu misse kennen (Priister a Levit) an dem Samariter méi ervirstécht. De Priister an de Levit si fäerdeg mat hirem Dingscht am Tempel zu Jerusalem, wéinst dem deem si net hätten dierfte mat Blutt a Kontakt kommen ; si gi jo net erop op Jerusalem, mee, si komme vun do erof. Si hunn also eigentlech keng Ausried, keng Excuse.

Du kënnt, als Drëtten, de Samariter, dat heescht, e Mann aus Samaria. Aus geschichtleche Grënn hunn d’Judden sech net mat de Samariter opgehalen an hunn op si erofgekuckt. Ëmgedréint ass et dem Samariter hei am Gläichnes awer egal, ier dee Blesséierten e Judd ass oder net (et gëtt jo och an dem Gläichnes net gesot !) : hie léisst sech bis a seng Träipe beréieren (wuertwiertlech fir ‘et huet am Häerz wéi gedoen’) ; zum Schluss vum Gläichnes  gëtt dat als « baarmhäerzeg sinn » bezeechent : de Mann aus Samaria këmmert sech ëmt dee Mann, net well dat an engem Gesetz geschriwwe steet, mee, well et him un d’Träipe geet, hien esou do leien ze gesinn. - Ueleg gouf op Wonne geschott fir d’Péng ze huelen a Wäin fir ze désinfizéieren.

D’Léiererzielung geet nach virun – se kéint jo eigentlech hei eriwwer sinn. Mee neen, se geet virun : De Samariter huet kee ‘Bernhardiner-Komplex’, ma bezitt aner Leit mat an: hie bezillt e Wiert mat 2 Sëlwermënzen, d.h. ongeféier engem Arbechter deemolls säi Loun vun 2 Schaffdeeg, fir datt de Wiert sech elo virun ëmt de Mann, deen iwwerfall gi woar, këmmert. – Géigesäitegt Vertrauen ass néideg: vum Samariter an dem Wiert an awer och ëmgedréit. Souwäit d’Erzielung.

Du freet de Jesus: Wie vun dësen dräi ass dann elo denger Meenung no deen Nächste gi vun deem, deen ënnert d’Raiber gefall war?

Dat heescht: Et ass net de Mann, deen iwwerfall ginn ass, deen deenen dräi hiren Näächste war, neen, den Nächsten ass … de Samariter: doduerch datt et him un d’Träipe gaangen ass an hien du gehandelt huet ouni ëmzekucken, doduerch datt hie baarmhäerzeg war, ass hien dem Mann säin Näächste ginn ! – D’Perspektiv vum Ufank vum Gläichnes ass geréckelt !

– Et geet hei net ëmt Theorie : et geet ëmt “maachen” : v. 25 ’Meeschter, wat muss ech maachen?’,V. 28 ‘Du hues gutt geäntwert; maach dat, da kriss du d’Liewen.’ A ganz um Wutz, als Konklusioun, V. 37 ’Da géi, a maach du et gradesou !’

Nächsteléift ass an den Evangelien net eng romantesch Léift, keen sech an d’Ärem falen ; Nächsteléift ass villméi e Sech-beréiere-loossen an dann doduerch handelen ; esou gëtt een dann deem Mënsch säin Nächsten. Ech sinn et also, dee mech a Beweegung setze muss – deen, deen nierwent mer steet ass dann net einfach main Nächste, well hien nierwent mer steet, neen: ech sinn opgeruff him säin Nächsten ze ginn.

Esou kann dann och  an der sougenanntener Biergpriedegt zur « Léift fir de Feind » opgeruff ginn, dee perséinlechen an, doriwwer eraus, déi déi d’Muecht hunn ze verfolgen an ze diskriminéieren : ‘Dir hutt héieren, datt gesot ginn ass : Du solls däin Nächste gär hunn, an du solls däi Feind haassen ! Ech awer soen äech : Hutt är Feinde gär a biet fir déi, déi iech verfollegen, fir datt dir Kanner vun ärem Papp am Himmel gitt ! Hie léisst nämlech d’Sonn opgoen iwwer deene Béise grad ewéi iwwer deene Gudden, an hie léisst et reenen op déi Gerecht grad ewéi op déi Ongerecht ….’ (Mk 5, 43ss) – Woubäi “haassen” am biblesche Sënn bedeit “zrécksetzen, manner gären hunn, fir geréng halen” a “gär hunn”, de Vierrang ginn; net ëmäermelen; dat geet zwar och, mee, et ass net dat ëmt dat et hei geet. Villméi geet et drëms, fir een aneren dat ze maachen, wat ech wéilt, datt ee fir mech mécht, egal wien dat ass – dat ze wësse gëtt villen Texter aus den Evangelien eng aner Nues.

An esou kann dann och zur Léift fir sougenannte Sënner opgeruff ginn: denkt do z. B. un déi “Sënnerin” déi, déi aner gären erausgehäit hätten, ma, déi vum Jesus ugeholl gëtt an da mat hiren Tréinen seng Féiss wäscht an se mat hiren Hoer ofdrëschent (Lk 7, 36ss).

Hei stousse mer op eng vun den Erausfuerderunge vum Chrëschtsinn: et gëtt net einfach e Gesetz, deem ‘einfach esou’ texto ze follege wier, mee, et geet drëms ëmmer erëm op en Neits ze décidéieren, wéi eng Haltung een an dëser oder dier bestëmmter Situatioun anhuele wëllt -oder net.

Déi éischt Äntwert vun deem, deen sech am Gesetz auskannt huet, war : ‘Du solls den Här däi Gott gär hu mat dengem ganzen Häerz a mat denger ganzer Séil, mat denger ganzer Kraaft a mat dengem ganzen Denken’ ;

den 2. Deel vu senger Äntwert war : ‘du solls däin Nächste gär hu wéi dech selwer’

Do dertëscht steet « an » : dat 1. geet net ouni dat 2.

An dëser 5. Episod vun der 2. Serie “biblesch Begrëffer, déi duerch hir Wierkungsgeschicht belaascht sinn, resp. gäre verkéiert verstane ginn” geet et drëms “sech ze bekéieren”

“D’Missionare woaren a Schwoarzafrika ënnerwee fir do d’Leit ze bekéieren”
“Wann s de dech net bekéiers, kënnst de an d’Häll!”

Kommt, kucke mer mol, wou dee Begrëff hierkënnt, kucke mer, wat domadder geméngt ass:

Wa mir an den Evangelie bliederen, gesi mir datt do 16x d’Verbe “sech bekéiere” gebraucht gëtt an 8x d’Substantiv “Ëmkéier”.

Vun deenen also am Ganze 24x wou dës Thematik an den Evangelie ukléngt, si 15 Texter an de Sonndesevangelie vun der laténgescher Kierch, der kathoulescher Kierch aus eise Géigenden, zréckbehale ginn. An: an der Faaschtenzäit, geet et do net ëmt “Bouss maache” fir sech op d’Karwoch an Ouschtere virzebereeden? – Mir hunn et deemno mat enger dach wichteger Thematik ze doen, net nëmmen an de Jorhonnerte virun eis, mee och nach haut.

lo muss een awer feststellen, datt d’Verbe μετανοέω/sech bekéieren, respektiv d’Substantiv μετάνοια/Ëmkéier jee no Bibel anescht iwwersat ginn.

Dat ass net weider verwonnerlech, wann een déi grouss Dictionnairen a Lexika, d’Referenzwierker fir d’Leit, déi sech mat der Bibel beschäftegen, opschléit, well och do sinn se sech net eens.
An, last, but not least: och d’Exegeten an d’Bibeltheologen – ugefaange bei de Kierchepäpp bis haut - sinn sech net eens.

Hei just e puer Beispiller aus Bibeliwwersetzungen:

Op Franséisch gëtt esouwuel iwwersat mat « faire pénitence, appeler à la pénitence », wéi mat « se repentir », wéi mat « repentance », wéi mat « changer d’attitude” (Segond 21), wéi mat « se convertir, conversion » - heiandsdo gëtt och mol an dier nämmlechter Bibel,  déi eng oder déi aner Iwwersetzung gebraucht. Ouni elo brauchen de Larousse oder de Petit Robert ze zitéieren: « faire pénitence » ass net datselwescht wéi « conversion ». – Wann een higeet an Däitsch Iwwersetzunge matenee vergläicht, muss een datselwescht feststellen : “Umkehr, umkehren, sich reuen, Buße tun” fënnt een do fir μετάνοια a μετανοέω, woubäi awer eigentlech d’Verbe ἐπιστρέφω d’Kéier maachen, also “umkehren” bedeit.

An dann e puer Beispiller aus de Refenzdictionnairen a Lexika: Se fannen, datt mer et hei mat enger wichteger biblescher Terminologie ze dinn hunn ; ma, verschiddener, amplaz d’Wuert u sech z’iwwersetzen, proposéieren et mat engem theologesche Konzept erëmzeginn, wéi z. B. “repentance” oder “résipiscence”. Verschiddener ginn dem Wuert vum alen, klassesche Griicheschen aus no, anerer huele méi den Hebräeschen Text vum AT ënnert d’Lupp iwwert d'Rouloë vu Qumran oder déi jüddesch Schrëften op Griichesch vun engem Philo vun Alexandrien, engem Josephus, d’rabbinesch Litteratur no der Zerstéierung vum Tempel zu Jerusalem, asw, jee, si maachen eng “diachronesch” Analys vum “semantesche Feld”, si ginn dem Wuert – egal ier op griichesch oder op Hebräesch de Verben שׁוב ,ניחם oder dem Substantiv תשׁובה -, duerch Zäit erduerch no a versichen ze verstoen, wat geméngt woar. - Ier den Dictionnaire, Lexikon oder einfach den Exeget oder Theolog kathoulesch oder protestantesch ass, spillt och eng Roll : sou hunn déi kathoulesch eng Präferenz fir “conversion/Umkehr” iwwerdeems déi protestantesch och “Buße tun”, “faire penitence” proposéieren, eng Iwwerstzung, déi mer och beim Hieronymus an der Vulgata, déi an der laténgescher Kierch eng grouss Roll gespillt huet, fannen, paenitentiam agere, oder paenitere . Am Hannergrond vun den Dictionnairen, Publikatiounen, Bibeliwwersetzunge sti jo Leit, déi meeschtens an enger bestëmmter kierchlecher Traditioun stinn, also net wierklech neutral sinn, zëmools fréier woar dat de Fall.

Tselwescht wann een sech Artikelen oder Bicher, Monographien, Etuden zum Thema ukuckt - et kann ee festhalen: d’Iwwersetzung vu μετανοέω a vu μετάνοια ass “work in progress”.

Elo kann een awer net higoen a soen: “Sorry, mir kënnen d’NT, mir kënnen d’Evangelien net iwwersetzen, bis hei Kloërheet geschafen ass” – déi Diskussioun geet jo scho joërhonnertelaang.

Natierlech soll een als Iwwersetzer d’Detailer vun dier Sich kennen – si mer dach all op der Sich, op der Sich fir esou genee wéi méiglech dat erëmzeginn, wat an der Bibel steet.

• Wann een dann elo higeet an déi Versen aus den Evangelien nierwenteneestellt, wou μετανοέω , resp. μετάνοια virkommen – déi Versen also “a Synopse” liest – da stellt ee fest, datt a Paralleltexter, wou z. B. de Mk an de Mt dës Terminologie gebrauchen, se beim Joh a beim Lk feelt, de Mt gebraucht se, ma déi aner 3 hunn se net; asw. Dat ass fir eis komesch, mee, vläicht musse mer eis froen, ier dës Thematik an den Evangelien, an domadder fir déi éischt Chrëschten awer net ganz esou wichteg woar, wéi mer menge kéinten.
• Anerersäits gesäit een, datt am Lk-Evangelium déi meescht Verse mat μετάνοια oder μετανοέω keng Parallelen an deenen aneren 3 Evangelien hunn – d’Thematik schéngt dem Lk dann dach awer méi wichteg gewierscht ze sinn, zëmools an den Texter wou de Jesus ënnerwee ass erop op Jerusalem.
• Eng drëtt Saach ass déi heiten: Wann een elo higeet an déi 16x an den Evangelien, wou et ëmt μετανοέω , resp. μετάνοια geet, méi genee ënnersicht, wann een a jiddfer eenzelnem Vers kuckt 1. wien dervu schwätzt (de Johannes den Deefer, de Jesus oder éire soss een), 2. u wien sech adresséiert gëtt (z. B. Jerusalem, d’Stied Chorazin a Bethsaida, verschiddener vun de Schrëftgeléierten an de Pharisäer, d’Jünger) , 3. ier et eng Präzisioun gëtt zu wat si “sech bekéiere” sollen, oder firwat “si Bouss maachen, bereien” oder “sech bekéiere” sollen, wat jo – soe mer et nach eng Kéier, net datselwescht ass, 4. wéi eng Verbform (den Imperativ aoriste, deen en eemolegen Uerder gëtt oder den Imperativ présent, dee bedeit, datt een eppes ëmmer erëm maache soll oder awer de Subjonktiv fir ze soen “wann dir hei oder do net maacht, dann “) gebraucht gëtt – wann een dat Alles systematesch gekuckt huet, da stellt ee fest:
  • wat d’Adressate an den Imperativ vu μετανοέω ubelaangt: soulaang et d’Schrëftgeléiert oder d’Pharisäer betrëfft, kéint een evtl. mat “kehret um!” iwwersetzen, wat da sënngeméiss heesche géif “kommt hannescht bei de Gott vun Israel a vergiesst all déi vill kleng Gesetzer, déi der ronderëm seng Geboter brodéiert hutt, kommt hannescht bei de Fong, quasi “back to basics”, well dat ass eigentlech de Sënn bei de Prophéiten: d’Leit sollen déi friem Gëtze si loosen an hannescht kommen, “umkehren” bei de Gott vun Israel; evtl. géif dat och nach am Mt-Ev. Sënn maachen, wann do steet “well d’Himmelräich, dem Herrgott säi Räich ass um Kommen”. – “Umkehren” mécht awer net vill Sënn wann, z. B. am Mk-Ev. steet “kehret um” a gleeft un, vertraut dem Evangelium, dier Gudder Noriicht déi de Jesus vun Nazareth verkënnegt, sinn dach d’Lieser oder d’Nolauschterer vum Mk- Ev. net an éischter Linn Judden, ma Heeden – wann déi “umkehre” géifen, géifen si jo hannescht bei hir heednesch Gëtter goen;
     
  • den Imperativ ass ëmmer en Imperativ present – grad ewéi all déi aner Verben, déi an dësem Opruff gebraucht ginn, fir ze soen datt dat, ëmt wat et geet näischt ass, wat een eemol maache soll, well, de Présent am Koinè-Griicheschen ze verstoe gëtt, datt eppes undauere soll, d.h. datt dat, ëmt wat et geet, ëmmer erëm soll gemaach ginn, z. B. a Lk 3 - wou et ëmt Friichten droe vum “Ëmdenke” geet, ëmt “eng Daf vun der Ëmkéier fir datt d’Sënnen nogelooss géifen”-, d’Leit, ënnerteneen deele sollen, d’Steierandreiwer, net méi vun de Leit froe sollen, wéi dat, wat néideg ass, d’Zaldoten, keen ënner Drock setze sollen an, a Lk 17 een ëmmer erëm verzeie soll, ëmmer an ëmmer erëm, wann deejéinegen, dee gesënnegt huet “d’Kéier mécht, sech bekéiert” oder awer “Bouss mécht”, “bereit”, - mee, a Lk 17 gëtt net präziséiert wouranner dat “d’Kéier maachen”, “Bouss maachen” besteet, oder déi Sënnen, déi ee verzeie soll – mat wéi engem vun deene Wierder soll een dann iwwersetzen?;
     
  • an engem aneren Text, deem iwwert d’Stied Chorazin a Bethsaida, géint déi de Jesus gewiedert huet, well se net “ëmgeduecht” hunn obschonn se seng Wierker gesinn hunn an hien se vergläicht mat de Leit vun Tyr a Sidon, déi all zesummen scho laang, wéi et am AT Moud woar, “a Sak an Äschen ëmgeduecht hätten”, wann si gesinn hätten, wat d’Leit vu Chorazin a Bethsaida gesinn hunn. Hei steet “ëmgeduecht”, mee kéint een och mat z. B. “Bouss maachen” iwwersetzen? – Schlecht, well dat géif jo e bestëmmtend Bedauere viraussetzen, vun deem awer hei näischt gesot gëtt; nëmme “Sak an Äsche” ginn ernimmt, kee Bedaueren – also éischter mat “ëmdenken” iwwersetzen, wat net onbedingt e Bedauere viraussetzt.
     
• Dowéinst hu mär - wéi hei an deem leschte Beispill, iwwerall mat “ëmdenken” iwwersat, wou d’Verbe am Griichesche gebraucht gëtt; ma, d’Lëtzebuergescht erlaabt et net iwwerall aus dem Verbe “ëmdenken” d’Substantiv “Ëmdenken” ze maachen, dofir hu mer do, wou dat net méiglech woar, misste bei “Ëmkéier” bleiwen, well dat eis nach am Nootste bei “Ëmdenken” ze si schéngt an dann och net ouni en Asterix derbäizemaache fir d’Saach am Glossaire z’erklären.

Firwat “ëmdenken”?
Ma, 1. well et eng Reegel fir Iwwersetzer gëtt vun engem gewësse Martin Joos, déi seet datt, wann een e Wuert iwwersetze muss, dat verschidden iwwersat gi kann, also et méi wéi eng Bedeitung huet, de Kontext awer net genee präziséiert, wéi eng Bedeitung fir mäin Text ubruecht ass, een iwwersetzt mat dier Bedeitung, déi am mannsten anengt an de Sënn vum Saz net an eng bestëmmte Richtung dréckt. Mat der Décisioun “ëmdenken” ze gebrauchen, ass déi Konditioun erfëllt: souwuël d’”Kéier maache” wéi “sech bekéiere” wéi “Bouss maache” wéi “eppes bereie” ginn net ouni d’éischt ëmzedenken a gläichzäiteg léisst “ëmdenken” et zou “d’Kéier ze maachen, sech ze bekéieren, Bouss ze maachen” oder “eppes ze bereien”.  An, 2. well “ëmdenken” deen éischte Schrack ass fir seng Haltung am Liewen, seng Usiichten a säi Behuelen z’änneren – an dorëms geet et ganz vill an den Evangelien.

Nach eppes: et ass dat eng Invitatioun, keng Droung – och net do, wou am Lk-Evangelium steet:

’7 Du sot hien (= de Johannes den Deefer) zu deene ville Leit. Déi erauskomm sinn, fir sech vun him deefen ze loosen: … 9 Elo awer ass d’Aaxt schonn un de Beem hir Wuerzel ugeluecht, an all Bam, dee keng gutt Friichten dréit, gëtt ëmgeha an an d’Feier gehäit.’

Mat dëser Ausso gëtt d’Dringlechkeet ausgedréckt eppes z’änneren, näischt méi. – Ëmzedenken ass a bleift eng Invitatioun.